Omelia XVII (xvi)

17.1.1 Hecgrif1470 fol. 3v; eras1530 p. 806 in bethauara facta sunt trans iordanem: ubi erat Iohannes baptizans. Altera autem die uidit Iohannes Ihesum uenientem ad se et ait. Ecce agnus dei ecce qui tollit peccata mundi.

17.1.2 Magnumgrif1470 fol. 3r bonum fiducia est: et loquendi libertas: omniaque christi confessioni postponere. tam magnum inquam et admirabile: ut filius dei unigenitus: idem de patre predicet. quamuis non equa sit uicissitudo. tu enim confiteris in terra. ipse in celo. tu presentibus hominibus. ille patre et angelis omnibus.

17.1.3 Taliseras1530 p. 807 Iohannes. non multitudine. non gloria. nulla re humana motus: omnia pessundat. liberrime ut debet christi misteria omnibus adnunciat. propterea etiam locum significat euangelista: ut magnanimi preconis fiduciam ostenderet.

17.1.4 Non enim domi neque in angulo aliquo se abdidit. sed apud iordanem: in media omnium qui aeras1530: ad se baptisatum uenerant multitudine: id palam profitebatur. Venerant enim iudei dum baptisaret. tunc supremum illud archanum et inenarrabilis doctrine plenum de christo predicauit: quodque non esset dignus soluere eius corrigiam calciamenti.

17.1.5 Propterea inquit. Hec in bethania facta sunt. Quedam autem exemplaria ueriora uidentur in quibus bethauara scriptum est. Bethania enim non trans iordanem: neque in deserto erat. sed non longe ab iherosolimis. Locorum autem alia etiam ratione meminit.

17.1.6 Nam cum non antiqua: sed que pauloante contigerant esset narraturus: qui aderant et uiderant: eos testes adducit. ex quibus rem certam innuit.

17.1.7 Confidens enim nihil se ueritati addidisse. sed ut res se habuerat: pure et simpliciter enarrasse: a loco testimonium accepit. non paruum: ut dixi futurum ueritatis: indicium. Altera autem die uidit Iohannes Ihesum uenientem ad se: et ait. Ecce agnus dei. ecce qui tollit peccata mundi.

17.1.8 Distribuerunt tempora euangeliste. Matheus. priusquam Iohannes baptista caperetur tempora prosequens: ad ea que secuta sunt properat. Euangelista autem Iohannes: his maxime immoratur.

17.1.9 Et ille postquam uenit Ihesus e deserto: interim omissis omnibus: que Iohannes: que iudei missi inuicem uerba contulerint: et aliis pluribus: continuo transit ad carcerem. Cum audiret inquit Ihesus: quod traditus esset Ioannes: secessit in desertum.

17.1.10 Iohannes autem hoc tacuit: utpote a Matheo narratum. Narrat autem que post descensum montis secuta sunt. et multis pretermissis: addit. Nondum enimgrif1470 fol. 3v missus erat Iohannes in carcerem.

17.1.11 Et qua nam gratia hoc in loco inquit Ihesum ad ipsum uenisse: non semel sed iterum? Matheus necessarium eius aduentum fuisse inquit: baptismatis gratia. Addit enim Ihesus. Sic enim decet nos implere omnem iusticiam.

17.1.12 Iohannes eum iterum uenisse dicit post baptisma: quod manifestauit inquiens. Ego uidi spiritum descendentem quasi columbam: et manentem super eum. Qua igitur gratia uenit nunc ad Iohannemeras1530: Ioannem? neque enim uenientem tantum.

17.1.13 sed ad se inquit? Cur inquam? Ne quis suspicaretur cum primum una cum cetera multitudine uenisset: eadem qua alii causa uenisse: ut scilicet peccata confiteretur: et in penitentiam ablueretur in flumine.

17.1.14 Idcirco uenit prebens Iohanni occasionem: ut eiusmodi suspitionem tolleret: quam illud uerbum. Ecce agnus dei. ecce qui tollit peccata mundi: penitus tollit.

17.1.15 Qui enim tanta excellit puritate: ut aliorum peccata possit abluere. sane constat eum non ad confitendum peccata uenisse. sed ut illi admirabili preconi: hanc daret occasionem: et secunda hac uoce iiseras1530: his qui prioria audierant: et certius dicta imprimeret: et alia superadderet.

17.1.16 Illud autem uerbum. ecce: ponitur eo quod sepe multi ex iam dictis ipsum inquirebant. ideo presentem ostendit. Ecce hic est de quo sermo iam habitus est. Hic est agnus.

17.1.17 Agnum autem appellat: ut Hesaie prophetiam in memoriam iudeis reducat: ut per figuram magis eos ad ueritatem alliciat.

17.1.18 Ille quidem agnus nullius peccatum accepit. hic autem totius orbis terrarum. Periclitantem enim mundum: quamprimum ab ira dei liberauit. Hic est de quo dixi. Post me uenit uir: qui ante me factus est.

17.2.1 Vides et in hoc loco quomodo superiora interpretatur. Nam cum dixisset. Agnus qui tollit peccata mundi. subdidit. Quoniam ante me factus est. uidelicet quod accipit peccata mundi: et baptizat in spiritu sancto.

17.2.2 Meus enim aduentus nihil aliud habuit: quam predicare commune orbi terrarum prestitum beneficium: et in aqua baptizare. huius autem purgare humanum genus: et largiri paracliti operationem. Hiceras1530: Hinc ante me factus est. hoc est clarior apparuit: quia prior me erat.

17.2.3 Pudeant Pauli samosatensis sectatores: tam manifestam oppugnare ueritatem. Etgrif1470 fol. 3r ego nesciebam eum. Aufert omnem testimonio suspitionem. cum non humane familiaritatis gratia. sed diuina reuelatione id perhibere ostendat.

17.2.4 Nesciebam eum inquit. Quomodo ergo dignus est fide testis? Quomodo alios docet qui nescit? Non inquit nescio sed nesciebam: ut hoc uerbo maxime sibi crederetur.

17.2.5 Quo enim pacto tantum ignoto tribueret? Sed ut manifestetur Israel. propterea ego ueni in aqua baptizans. Noneras1530 p. 808 igitur ipse baptismatis indigebat. Neque alia ratione illud lauacrum institutum est. quam ut uiam reliquis ad christi fidem preberet.

17.2.6 Non enim inquit ut baptismate ablutos mundem: neque ut peccatis liberem: ad baptizandum ueni. sed ut manifestetureras1530: manifestetur in Israel. Quid enim dic queso. Nonne licebat sine baptismate predicare et multitudinem facile ad credendum adducere?

17.2.7 Minime: neque enim tanto studio omnes festinassent: si sine baptismate fuisset predicatum: neque nisi ex comparatione: eius excellentiam didicissent.

17.2.8 Siquidem multitudo. non ut predicationem audiret. sed ut confessi peccata baptisarentur concurrebat. Aduenientes christi doctrina imbuebantur. et baptismatis intelligebant differentiam: quantum iudaice institutioni prestaret. Idcirco omnes confluebant. Nec tamen sic erat in precio.

17.2.9 Quomodo igitur cognouisti eum? Quia spiritus descendit. Verum ne quis spiritus: quemadmodum nos: eum indiguisse arbitraretur audi quo pacto hanc tollit suspitionem: ut ostendat spiritum ad christum adnunciandum descendisse.

17.2.10 Nam cum dixisset: et ego nesciebam illum. addiditeras1530: addit. Sed qui misit me baptizare: ille mihi dixit: Super quem uideris spiritum descendentem: et manentem super eum: hic est qui baptizat in spiritu sancto.

17.2.11 Vides ad hoc uenisse spiritum ut christum ostenderet? Non erat Iohannis suspectum testimonium nihilominus ut id probabilius faceret ad deum et spiritum sanctum relegauit.

17.2.12 Cum enim rem tam magnam et admirabilem dignamque que omnes in admirationem conuerteret: testificaretur. uidelicet quod uniuersi orbis terrarum solus peccata auferret: eteras1530: et ad tantam multitudinem abluendam diuini muneris magnitudo sufficeret: huiusmodi iam sententiam confirmat.

17.2.13 Confirmatio autem est quod filius dei sit: nequegrif1470 fol. 3v baptismate indigeat: et quod idcirco spiritus: descendit: ut eum dumtaxat manifestaret. Non enim erat Iohannis dare: quod ab eo baptizati significabant cum dicerent. Sed neque si spiritus sanctus est audiuimus.

17.2.14 Non enim baptismate christus: neque illo: neque alia re. sed baptisma: christi indiguit gratia. Hoc enim fons et caput omnium bonorum relinquebatur: ut scilicet qui baptizarentur: digni essent spiritu sancto. Hanc igitur spiritus sacietatem aduentu suo impleuit:

17.2.15 et testimonium perhibuit Iohannes dicens. Quod uidi spiritum descendentem quasi columbam de celo: et manentem super eum. et ego nesciebam eum. Sed qui misit me baptizare in aqua ille mihi dixit. Super quem uideris spiritum descendentem: et manentem super eum. hic est qui baptizat in spiritu sancto. et ego uidi: et testimonium perhibui. quia hic est filius dei.

17.2.16 Frequenter hac utitur particula. nesciebam eum. Qua nam gratia? Ei cognatione iunctus erat secundum carnem. Ecce enim inquit Elizabet cognata tua: et ipsa concepit filium. Ne igitur uideretur ad uoluntatem loqui: eius cognationis gratia inquit. Nesciebam eum.

17.2.17 et merito sane. Qui in deserto extra paternam domum a pueris uersatus erat. quid mirum si christum nesciebat antequam spiritus descenderet? Quod si ante baptisma eum cognouit: prohibebat eum dicens. Ego a te debeo baptizari.

17.2.18 Hoc enim signum erat certissime cognitionis. non tamen multo ante tempore eius noticiam habuit. Nec abre. Miracula enim que a pueris christus fecerat. ut de magis et alia huiusmodi: diu ante: Iohanne adhuc infante contigerant.

17.2.19 Interea multo intercedente tempore: minime mirum si ignorabatur. Nam si antea notus fuisset non utique dixisset. Vt manifestetur in israel. propterea ueni baptizans.

17.3.1 Hinc constat signa illa et miracula que in christi puericia feruntur: uera non esse. Nam si a pueris miracula facere cepisset: non sane eum Iohannes ignorasset: nec reliqua multitudo indiguisset magistro: qui ipsum manifestaret.

17.3.2 Nunc autem inquit: propter hoc ueni ut manifestetureras1530: manifestetur in israel. Sed qua nam ratione inquit. Ego debeo a te baptizari?

17.3.3 Deinde utpote qui manifestius eum cognosceret: turbis eum manifestauit dicens. hicgrif1470 fol. 3r est qui baptizat in spiritu sancto: quem dixi post me uenit uir: qui ante me factus est. Quia et qui misit me baptizare in aqua. propterea misit me ut manifestetureras1530: manifestetur in israel. Ipse ante descensum spiritus: Iohanni reuelatus est.

17.3.4 Idcirco et antequam uenisset: dixit. Post me uenit uir: qui ante me factus est. Nesciebat igitur antequam christus ad Iohannem ueniret. sed cum baptisandus esset tunc eum cognouit et maxime cum pater eum prophete reuelasset: et spiritus iudeis (quorum gratia descenderat) qui baptisaretur ostendisset.

17.3.5 Itaqueeras1530 p. 809 ne Iohannis contempneretur testimonium cum inquit. Quia prior me erat: et in spiritu baptisat: et iudicabit orbem terrarum. Ideo pater ipse uoce sua filium professus est: et spiritus supra christi caput descendit.

17.3.6 Cum enim alter baptisaret: alter baptisaretur. ne quis de Iohanne id uerbum dictum arbitraretur: uenit spiritus qui huiusmodi amouit dubitationem. Itaque cum inquit. Nesciebam eum. superiora tempora respicit. non que circa baptisma fuerant.

17.3.7 Nam quo pacto prohibuisset dicens. Ego debeo a te baptisari? quomodo hec de eo loqueretur? Sed quid non credebant iudei?

17.3.8 Non enim solus Iohannes uidit spiritum in columbe similitudinem. Quoniam hoc misterium non corporeis tantum oculis indigebat. sed mentis potius. ne inanis species putaretur.

17.3.9 Nam si miracula facientem christum. cum tactu solo infirmos sanaret: mortuos uite redderet: uidentes iudei non crediderunt. sed inuidia perciti: contraria sibi uidere uidebantur. quo pacto solo spiritus aduentu abiecissent incredulitatem?

17.3.10 Quidam autem dicunt. non omnes. sed Iohannem tantum: et quosdam uita et moribus probatiores spiritum uidisse. Nam etsi corporeis oculis in columbe speciem spiritus descendens uideri poterat. non tamen necessario sequebatur: ut ab omnibus spectaretur.

17.3.11 Etenim Zacharias sub corporea imagine multa conspicatus est. necnon et Daniel et Hiezeciel. nullum tamen uisionis socium habuerunt. Preterea Moises multa uidit: qualia aliorum nemo.

17.3.12 Et transfigurationem in monte: non omnes uiderunt discipuli. Sed neque in resurrectione uisionis illius omnes fuere participes. Quod significauit Lucas cum inquit. Qui dedit eum manifestum fieri testibus preordinatisgrif1470 fol. 3v. Et ego uidi et testimonium perhibui. quia hic est filius dei.

17.3.13 Agnum ipsum appellauit: atque quod spiritu baptisare deberet professus est. Filium autem dei nequaquam.

17.3.14 Atqui: post baptisma nihil ipsum dixisse scribunt alii euangeliste. Verum omissis que interea facta sunt: post captum Iohannem: miracula prosequuntur.

17.3.15 Ex quo non immerito coiectari possumus. quod et hec et alia plura pretermiserinteras1530: praetermiserunt. Quod etiam hic euangelista in fine operis sui demonstrauit.

17.3.16 Tantum autem abest ut fingant aliquid magnum de eo. ut que uidentur exprobranda esse: omnes uno ore diligentissime posuerint. neque inuenires qui eorum quicquam relinqueret.

17.3.17 Miracula autem: alii alia omiserunt: alia nemo meminit. Hec non temere dixi. sed ad contundendam gentilium impudentiam.

17.3.18 Sufficiens sane hoc ad discipulorum mores ostendendos exemplum quod nihil ad gratiam loquantur. poteritisqueeras1530: poterisque aduersus fidei oppugnatores his muniri rationibus.

17.3.19 Verum attendite queso. Etenim absurdum est: quod medicus: coriarius: textor: et omnes generatim opifices: quisque pro artis sue professione pugnet. Cristianus autem non possit ullam religionis sue afferre rationem.

17.3.20 Atqui: ille artes neglecte: ad pecuniam damnum referunt. huius autem contemptus: anime detrimentum affert: et tamen tanta miseria: tanta insania laboramus: ut in illas omnem curam: cogitationemque adhibeamus. necessaria autem et salutis nostre munimenta firmissima: pro nihilo ducimus.

17.4.1 Hoc non sinit gentiles recognoscere errorem suum: atque deridere. Nam cum ipsi mendatio nixi: omnia faciant ut dogmatum suorum ignominiam defendant. nos autem ueritatis cultores: ne hiscere quidem ad nostra tutanda possimus. que causeeras1530: causa est quin doctrine nostre nimiam damnent imbecillitatem:

17.4.2 quin fraudem et stulticiam in nobis suspicentur: quin christo tamquam mendaci et multitudinis stulticia fraude sua abutenti maledicant.

17.4.3 huius nos causa blasphemie. Nos inquam qui nolumus piis religionis nostre sermonibus inuigilare. sed superuacuis et caducis rebus curam omnem adhibemus.

17.4.4 et qui saltationis: et aurigandi: et bestias conficiendi studio: delectantur. huiusmodi certaminibus totis uiribus incumbunt. ne inferiores euadant: et studiagrif1470 fol. 3r sua maiorem immodumeras1530: in modum laudant: et aduersus eorum accusatores: excusationem meditantur. qui uero reprehendit: maledictis prosequuntur.

17.4.5 In christiana autem religione defendenda: nulla cura adhibita. turpescimuseras1530: torpescimus: oscitamus: maxime ridiculi deprehendimur. et quideras1530: qui non summam dei subimus indignationem. cum christum inferiore loco quam saltatorem habeamus?

17.4.6 Horum enim opera quamuis turpissima: multis modis excusare adnitimur. christi miracula quamuis orbem terrarum conuerterint: neque intelligere: neque curare uidemur.

17.4.7 Credimus in patrem et filium et spiritum sanctum. in resurrectionem corporum. ineras1530: ut uitam eternam. Siquis gentilium percontaretur. Quiseras1530 p. 810 his pater est? Quis filius? Quis spiritus sanctus?

17.4.8 Tres deos asseritis: et nos plurium deorum assertores reprehenditis? Quid ad hoc dicetis? Quid respondebitis? Quo pacto has dissoluetis obiectiones.

17.4.9 Quid autem si uobis ad hec obmutescentibus aliam inferat questionem. An in hoc corpore an in alio resurrecturi simus. Et si in hoc: que necessitas ut dissoluatur?

17.4.10 Quid preterea: hoc tandem: et non superiori tempore: christus humanam carnem accepit? Quid ei in presentia potius quam tot superioribus seculis uisum est: humano generi prouidere?

17.4.11 Neque enim necessarium est: ut qui plures preterea questiones accumulat: earum conticeat solutiones: ne rudioribus obsit. Arbitramur sane que diximus suffectura ad somnum uestrum excutiendum.

17.4.12 Quid igitur si hec et huiusmodi percontarentur. Non potestis ipsa uerba audire. quod nos queso manet supplicium. cum tanti simus erroris autores: iiseras1530: his qui in tenebris inuoluuntur.

17.4.13 Vellem si horum studio teneremini. huc in medium impii alicuius gentilis philosophi contra nos librum proferre: contra senioris huius: ut hac uos ratione excitarem: et desidiam uestram excuterem.

17.4.14 Nam si illi ut contra religionem nostram loquerentur tantopere inuigilarunt. qua nos uenia dignamur: nisi huiusmodi contra nos insultus propulsare calleamus. Hoc noseras1530: nobis Paulus precipit. Inquit enim parati semper ad satisfactionem omni poscenti uos rationem: de ea que in uobis est fide: et spe.

17.4.15 Et iterum. Verbum christi inhabitet in uobis habundanter. sed quid ad hec respondent fucisgrif1470 fol. 3v stultiores? Benedicta omnis anima simplex. et qui simpliciter ambulat in fiducia ambulat.

17.4.16 Hoc nanque omnium malorum causa est: quod non multi scripturarum testimonia in oportunis rebus sciunt adducere. Non enim eo loco simplex pro stulto: et pro eo qui nihil nouit intelligendum est. sed pro non malo: non uersuto.

17.4.17 Nam si ita intelligeretur superuacaneum fuisset dicere. Estote prudentes sicut serpentes: et simplices sicut columbe. Sed quid hec cum in nullam huius disputationis adducamur necessitatem? Preterea neque alia in hac uita nobis recte efficiuntur.

17.4.18 sed undique miseri: undique ridiculi: in mutuas semper calamitates intenti. In corrigendis et accusandis criminibus: pigri: oscitamus. Quamobrem uos hortor nunc saltem uestri iuris facti: ne in reprehendendo tantum perseueretis.

17.4.19 Siquidem non satis est ad placandum deum. sed optimam uitam induamini: ut ad gloriam dei in hoc seculo uiuentes: futuram omnes consequamur. Gratia et benignitate domini nostri Ihesu christi: per quem et cum quo patri gloria simul et spiritui sancto in seculaeras1530: secula seculorum Amen.


PREVIOUS HOMILY | NEXT HOMILY