Omelia V (iv)

5.1.1 Omniagrif1470 fol. 3v; eras1530 p. 773 per ipsum facta sunt et sine ipso factum est nihil quod factum est. Moyses ueteris testamenti librum historiamque exorsus: que sensu percipiuntur ea nobis pluribus uerbis enumerat. In principio inquit creauit deus celum et terram.

5.1.2 Inde subdit lucem secundum celum: stellarum naturam: uaria animantium genera: creata et cetera denique omnia ne sigillatim prosequentes simus longiores.

5.1.3 Hic autem euangelista omnibus iiseras1530: his precisis atque omissis: uno uerbo et ea: et longe altiora comprehendit. nec immerito utpote cum satis cognita essent auditoribus: et ipse ad altiorem prestantioremque materiam properet: et omni conatu non circa creata: sed ipsum omnium creatorem incumbat.

5.1.4 idcirco ille quamuis minorem creationis partem aggrederetur. Nihil enim nobis de inuisibilibus disputat uirtutibus. iiseras1530: his tantum immoratur. uerum Iohannes ad ipsum omnium conditorem ascendere festinans: merito et que ille prosecutus est et que conticuit: pretermissis paucis: omnia comprehendit. Omnia inquit per ipsum facta sunt

5.1.5 et ne putares quecumque Moyses dixit: ea dumtaxat Iohannem intelligere. infert Et sine ipso factum est nihil quod factum est. hoc est eorum que creata sunt: siue uisui siue intellectui tantum subiecta: nihil sine filii uirtute productum est uel conditum.

5.1.6 Neque cum dixerimus sine ipso factum est nihil: profecto id puncto notabimus: ut heretici opinantur. Hi enim cum uelint spiritum creatum esse sic legunt. Quod factum est in ipso uita erat. uerum cum nulla profecto ratione hec intelligi possit oratio.

5.1.7 Primum namque neque temporis huius: neque propositi erat: spiritus meminisse. quod si ita ei uisum est si ita placuit. qua nam gratia tam obscure spiritus mentionem fecit? unde autem constat de spiritu dictum esse? preterea in hoc euangelio inueniemuseras1530: inuenimus: non spiritum: sed filium et seipsum factum.

5.1.8 Verum excitemini ne hec uos sententia fugiat. et agite queso primum hunc textum secundum eorum legamus opinionem. hoc pacto quam perperam impiequegrif1470 fol. 3r eum interpretentur plane intelligetis. Inquiunt igitur quod factum est in ipso uita erat.

5.1.9 hanc uitam spiritum intelligi contendunt. sed hec uita lux etiam inuenitur appellata cum subdidit. Et uita erat lux hominum. Itaque secundum eorum positionem lux hominum spiritus dicitur. Quid ergo cum prosequitur fuit homo missus a deo qui testimonium perhiberet de lumine? quod etiam de spiritu dictum confiteantur: necesse est.

5.1.10 quod enim superius uerbum appellauit: id deinde et deum: et uitam: et lucem: appellat. Vita erat inquit hoc uerbum: et uita lux. Si igitur uerbum uita est. Verbum autem hoc et uita: caro factum est: uita facta caro esteras1530 p. 774: hoc est uerbum: et uidimus gloriam eius gloriam quasi unigeniti a patre.

5.1.11 Quod si spiritum dicant hoc in loco uitam appellari: considera quot sequerentur absurda. erit enim spiritus incarnatus: non filius. erit unigenitus spiritus. Quod si negaretur in aliud longe absurdius (hoc euitato) prolaberentur.

5.1.12 Nam si de filio hoc in loco intelligendum et punctum illic faciendum contenderent: filium a seipso factum fateri congerentur. Nam si uita est uerbum: et quod factum est in ipso uita erat secundum eorum lectionem: ipsum in seipso: et per seipsum factum est.

5.1.13 Deinde post nonnulla in medium adducta subdit. Et uidimus gloriam eius gloriam quasi unigeniti a patre. Ecce unigenitus filius eorum sententia: spiritus sanctus esse inuenietur.

5.1.14 de eo enim hec omnia narrata sunt. Animaduertis ne cum semel ueritas deprauatur: quo res euadat? quot impia: quot absurda pariantur? Quid ergo? non erit lux spiritus?

5.1.15 est sane lux. sed hoc in loco: nequaquam de eo loquitur euangelista. et enim deus spiritus hoc est incorporeus appellatur. non tamen ubicumque mentio fit de spiritu: deus quoque intelligitur.

5.1.16 Et quid admiraris si de patre hoc dicimus cum ne paracliti quidem appellatone id dicere possemus: ut ubicumque spiritus: illic omnino paraclitus significetur quamuis hoc nomen illius potissimum sit demonstratiuum?

5.1.17 siquidem et christus dei uirtus et dei sapientia nuncupatur. non tamen semper sapientie et uirtutis dei: appellatione: filium dixeris intelligendum. Itidem hoc in loco quamuis illuminet spiritus: minime tamen de eo intelligitur.

5.1.18 sed quando eos iam his erroribus liberauimus: undique contra ueritatem insurgere annitentes: eo quo primum asseruerunt modo: legendum pertinaciter insistunt: uidelicet. Quod factum est in ipso uita erat.

5.1.19 quid igitur et sodomorum supplitiumgrif1470 fol. 3v et diluuium et gehenna et innumera huiusmodi? Sed de mundi opificio sermo nobis inquit est. sane quidem et illa opificii sunt.

5.1.20 Sed ut uehementius eorum reprehendamus positionem percontemur eos. nunquid lignum uita sit? nunquid lapis: immaniaeras1530: inanima hec et immobilia? uerum et hec omnino esse nata. et quis nam hoc diceret? non enim ipsa uita homo est. sed uitam suscepimus.

5.2.1 Et ut ordine hoc etiam in loco orationem prosequamur: animaduerte quam inepte quam absurde quamquameras1530: quamque nulla ex parte spiritui quicquam consentaneum loquantur. nam cum inde decidunt ea hominibus attribuunt: que merito de spiritu dici arbitrati sunt.

5.2.2 Verumtamen etiam sic ipsorum sententiam inquiramus uita creatura hoc in loco intelligitur. ergo et lux creatura est: et de ea uenit testimonium perhibiturus Iohannes. quamobrem igitur ipse lux non est? Non erat inquit ille lux. atqui ex creaturarum erat numero.

5.2.3 Quomodo ergo non est lux? Quomodo in mundo erat et mundus per ipsum factus est? nunquid creatura in creatura erat: et creatura per creaturam facta erat: uel est? Quomodo et mundus eum non cognouit? creaturam creatura non cognouit? Quotquot autem receperunt eum dedit eis potestatem filios dei fieri.

5.2.4 Sed iam satis risimus uobis has ineptias: hec monstra consideranda dimittimus: ne risus mouendi dumtaxat gratia: hec dixisse uideamur: et tempus conteramus incassum.

5.2.5 Nam si neque de spiritu id dictum est: ut plane ostendimus. neque de creatura: et eo quo asserunt puncto esset is textus distinguendus. illud unum sequeretur absurdissimum quod ante diximus. filium per seipsum factum esse.

5.2.6 Si enim lux uera filius est. lux autem hec erat uita. Vita autem facta est in ipso: eorum proculdubio sententia hec coniungi et in idem uenire necesse est. Quamobrem hac reiecta: ueram aggrediamur expositionem.

5.2.7 que nam autem ea est? ut post eam particulam quod factum est: perfectum punctum apponamus. deinde clausulam incipiamus. In ipso uita erat. cuius particule sententia huiusmodi est. Sine ipso factum est nihil quod factum est.

5.2.8 Siquid factum est inquit: sine ipso factum non est. uides quo pacto hac breui adiectone omnia corrigit inconuenientia?

5.2.9 ex ea enim particula Sine ipso factum est nihil: et adiectione quod factum est: intelligibilia conprehendit: spiritum subtrahit.

5.2.10 Quippe cum dixisset. Omnia per ipsum facta sunt: et sine ipso factum est nihil. nequis suspicaretur. si omnia per ipsum: spiritumgrif1470 fol. 3r quoque per ipsum factum esse: ea fuit adiectio necessaria.

5.2.11 Ergo siquid factum est. id per ipsum factum dixi: siue inuisibile sit: siue corporeum: siue celeste. Preterea non simpliciter dixit omnia. sed siquid factum est hoc est genitum.

5.2.12 spiritus uero ingenitus est. uides ne doctrinam qua certissimam in memoriam reduxit sensibilium creationem: que ante Moyses edocuerat? Inde cum iam satis in his profecerimus: ad altiora nos erigens ad incorporea scilicet atque inuisibilia: spiritum sanctum ab omni creaturaeras1530 p. 775 seiunxit.

5.2.13 Itidem Paulus gratia hac inspiratus: inquit uniuersa in ipso condita esse. cuius animaduerte queso certitudinem. ipse enim spiritus in Paulo loquebatur:

5.2.14 ne quis igitur eorum que a deo creata factaque sunt quicquam subtraheret: eo quod sint inuisibilia. neque iiseras1530: his admisceret paraclitum sensibilibus: et que cognitu facilia sunt pretermissis: celestia his uerbis enumerat: Siue Throni: siue Dominationes: siue Principatus: siue Potestates.

5.2.15 Hec autem particula: siue: singulis addita: nil aliud nobis significat: quam omnia per ipsum facta sunt: et sine ipso factum est nihil quod factum est. Si uero hanc prepositionem per: significare diminutionem arbitraris. Audi prophetam dicentem. Inicio terram tu fundasti: et opera manuum tuarum sunt celi.

5.2.16 quod de patre tanquam de conditore dictum est. Idem de filio Paulus attestatur: nunquam profecto id asserturus: nisi conditorem ipsum non ministrum opinaretur. Per ipsum autem hoc in loco nulla alia ponitur gratia: quam ne ingenitum quispiam suspicaretur.

5.2.17 Nam quod ex opificii et generationis dignitate nihilo sit patre inferior audi loquentem. Sicut pater suscitat mortuos et uiuificat:

5.2.18 sic et filius quos uult uiuificat. quod si de filio etiam in ueteri testamento. Inicio terram tu fundasti domine: dictum est: manifesta est opificii dignitas. Sin de patre prophetam id locutum dixeris: quod de illo dictum est Paulus filio attribuit: et ita idem efficietur.

5.2.19 neque enim filio id Paulus tam constanter attribuisset: nisi proculdubio patri et filio: pares esse intelligeret dignitates. Vltime nanque et amentie esset et audacie: que incomparabilieras1530: incorporali conuenirent nature: ea ad minorem: et que illa indigeret: deducere.

5.3.1 uerum neque minor est filius: neque patris indigereteras1530: indiget substantia. quocirca non modo hoc de filio Paulus audet profiteri sed alia quoque huiusmodi. hoc enim uerbum ex quo quod tanquam dignum quoddam et precipuum soloeras1530: soli patri attribuis: filio quoque proprium hisgrif1470 fol. 3v uerbis ostendit. ex quo totum corpus pernexus et coniunctiones sumministratum: et constructum crescit in augmentum dei.

5.3.2 neque hoc solo contentus aliunde etiam nobis os obstruxit. cum illud uerbum per quem: quod diminutionem significare arbitraris: patri attribuat. Fidelis enim deus inquit per quem uocati estis: in societatem filii eius. Et item per uoluntatem eius. Et alibi quod ex ipso et per ipsum et ad ipsum omnia.

5.3.3 Itaque non filio tantum hoc uerbum ex quo: sed spiritui quoque attributum inueneris. Dixit enim ad Ioseph angelus. noli timere: accipere. Mariam coniugem tuam quod enim in ea genitum est: ex spiritu sancto est.

5.3.4 Quemadmodum certe hoc uerbum in quo quamuis spiritus sancti siteras1530: fit proprium: id tamen deo attribuere non recusat propheta cum inquit. In deo faciemus uirtutem. Et Paulus obsecrans inquit. Si quomodo tandem aliquando prosperum iter habeam in uoluntate dei uenire ad uos. Et iterum in christo Ihesu.

5.3.5 Et huiusmodi frequenter uerba indifferenter accepta inuenimus: quod minime fieret nisi ubique eadem esset substantia.

5.3.6 Ne autem ex ea particula. Omnia per ipsum facta sunt de signis dictum suspicareris. de his enim reliqui euangeliste uerba fecerunt. non multo post subdit. In mundo erat et mundus per ipsum factus est. non autem spiritus qui factus non est. sed omnem longe excedit creaturam.

5.3.7 Verum iam reliqua prosequamureras1530: prosequemur. cum de rerum creatione Iohannes uerba fecisset. quod scilicet omnia per ipsum facta sunt: et sine ipso factum est nihil quod factumeras1530 om. est. De prouidentia iam sermonem aggreditur. In ipso inquit uita erat: quod ideo addidit: ne quis forte diffideret: quonam pacto tanta et talia per ipsum facta sunt.

5.3.8 Nam quemadmodum si ex profundissimo et iugi fonte: quantum uis aque haurias. nihil tamen is diminuitur. ita in unigeniti operibus: quodcunque ex iiseras1530: his productum factumue credideris: nihilominus effecit. Immo ut propriori utamur similitudine lucis scilicet quam mox ipse subdidit. Et uita erat lux hominum.

5.3.9 quemadmodum inquam lux quantamuis hominum multitudinem illuminaret: nihil splendoris remitteret. Itidem deus et antequam mundum condereteras1530: condidit: et postquam condiditeras1530: conderet idem profectus atque integer permanet. nihil tanto et tameras1530 om. admirabili opifitio minor. nihil inbecillior. Quod si innumeros huiuscemodieras1530: huiusmodi esset mundos conditurus: omnibus tamen sufficeret: non modo ad creandos: sed et gubernandos.

5.3.10 Vite enim nomen hoc in loco non modo creationis est. sed prouidentie adgrif1470 fol. 3r perpetuitatem. Necnon et resurrectionis rationem iam afferre incipit: et admiranda hec euangelia exorditur.

5.3.11 adueniente autem ad nos uita uis mortis periit. et luce nos illuminante: tenebre euanuerunt. sed manet semper in nobis uita: et mors ei dominari non potest.

5.3.12 Itaqueeras1530 p. 776 de patre dictum est. de hoc quoque proprie dicetur quod in ipso uiuimus et mouemur et sumus. Quod et Paulus his uerbis significauit. quia in ipso condita sunt uniuersa et omnia in ipso et per ipsum creata sunt. qua propter et radix dicitur et fundamentum.

5.3.13 Verum cum audis quod in ipso uita erat: noli suspicari compositum. alibi enim de patre diceteras1530: dicit. Sicut pater habet uitam in se. sic dedit et filio uitam habere. sed ut patrem idcirco non dixeris compositum quia uitam habeat. ita nec filium.

5.3.14 Etenim alibi inquit quod lux est deus. et iterum quod lucem habitat inaccessibilem. Hec autem omnia sigillatim prosecuti sumus: non quod compositionem ullam in deo suspicemuseras1530: suspicemur. sed ut paulatim ad doctrine altitudinem euehamur.

5.3.15 Cum enim non facile a multitudine intelligi posset: qua nam ratione in eius persona uita sit primum id humiliuseras1530: humilis tetigit. cum inquit dedit ei uitam habere. Inde eruditos altius erigit his uerbis. Ego sum uita. et iterum. Ego sum lux.

5.3.16 Et que nam est hec lux? Non que sensu. sed que animo percipitur: que ipsam illuminat animam. Cum enim dicturus esset christus. Nemo potest uenire ad me nisi pater traxerit eum. Idcirco hinc exorsus euangelista inquit ipsum esse qui illuminat: ut quamuis de patre aliquid eiusmodi audieris: non solius patris id esse: sed filii quoque profitearis. Omnia inquit quecumque habet pater meus mea sunt.

5.3.17 Primum igitur creationem nobis edocuit. deinde beneficia que in aduentu suo nobis largitus est: uno uerbo commemorauit significauitque euangelista: cum ait. Et uita erat lux hominum. non iudeorum sed omnium hominum.

5.3.18 Non enim iudei dumtaxat sed gentiles quoque in hanc cognitionem deuenere: et communis omnibus proposita est hec lux. Qua nam autem gratia non angelorum sed hominum tantum lucem dixit? quoniam ei in presentia de humana natura sermo habetur et ad homines uenit: ut uera et perpetua eis bona adnunciaret.

5.3.19 Et lux in tenebris lucet. Tenebras et mortem et errorem appellat. Siquidem sensibilis hec lux: non lucet in tenebris. sed omni luce penitus tenebre carent. Predicatio autem inter eum qui omnia comprehenderat errorem effluxit eumque penitus aboleuit: et moriens christusgrif1470 fol. 3v sic mortem uicit: ut eos qui iampridem morte detinerentur liberaret.

5.3.20 Cum igitur neque mors neque error hanc lucem exuperet. sed caritate incredibili propria ui ubique effulgeat. idcirco inquit et tenebre eumeras1530: eam non comprehenderunt. que et si uinci nequeat. non tamen eorumeras1530: illorum qui illuminari nolunt animis patitur immorari.

5.4.1 Quamobrem si non omnes comprehenderit: nolite turbari. Non enim necessitate et ui. sed cum uolumus: cum assentimur: deus ad nos uenit. Nolimus huic luci et tantis deliciis hostiumeras1530: ostium claudere.

5.4.2 hec lux per fidem nobis exoritur: et exorta in eorum a quibus pie suscipitur animis: affatim radios diffundit: cui si puram et immaculatam uitam exhibeas: semper tecum permanet: semper in te habitat. Qui diligit me inquit precepta mea seruabit: et pater meus diligiteras1530: diliget eum et ad eum ueniemus: et mansionem apud eum faciemus.

5.4.3 Quemadmodum enim solaribus radiis nemo clausis oculis frui potest. ita neque huius claritatis particeps habunde unquam fuerit: nisi animi oculum ad eam et dirigat et intendat. tunc enim lateeras1530 om. quocumque se uertit: facilis ei prospectus patebit. quod eueneriteras1530: eueniet cum omnibus malis affectibus animum purgauerimus.

5.4.4 Peccatum enim tenebre sunt: et tenebreeras1530 om. uorago quedam profunda. Quod uel inde planissime constat quod clam et sine arbitris peccata committuntur. Quicumque enim in facinora sceleraque prolabitur odio habet lucem: neque luci se credit: et que occulte et in abscondito fiunt etiam sunt dictu turpia.

5.4.5 Sicut enim in tenebris neque amicus neque inimicus agnoscitur. sed omnia penitus ignorantur: itidem in peccato usu uenit.

5.4.6 Quippe qui lucro inhiat nullam amici inimiciue intelligit differentiam. et inuidus familiarissimum non secus quam inimicum conspicatur. et latrones similiter in omnes bellum gerunt: omnibus insidiantur: et omnino quicunque se uiciorum sordibus coinquinant: nihil ad rerum differentias dignoscendas ab ebriis insanientibusque differunt.

5.4.7 Et quemadmodum noctu amoto. lumine lignum: plumbum: ferrum: argentum: lapides preciosos: et alia omnia eodem modo et uidemus et diiudicamus: itaqueeras1530: ita qui sordide et uiciose uitam uiuit: neque modestie uim neque sapientie discernit pulchritudinem.

5.4.8 In tenebris enim ut iam dixi preciosi etiam lapides nullam speciem: nullum pereras1530: prae se ferunt fulgorem non sua sed caligantium oculorum culpa.

5.4.9 Neque hoc dumtaxat nobis dum sub impia uiciorum tyrannide uiuimus molestum est. Verum etiamgrif1470 fol. 3r illud quod formidine propterea agimur: eteras1530 p. 777 ueluti qui per obscuram noctem iter faciunt: et nihil metuendum sit. metu tamen concuciuntur. sic qui scelus aliquod admittunt: et si nemo id uideat: nemo reprehendat: nihilo tamen melius sibi fidunt. sed omnia formidant: omnia suspicantur. quippe qui perpetuis conscientie stimulis agitantur: omnia formidolose circumspiciunt.

5.4.10 Propulsemus igitur tam grauem: tam molestam uitam: cuius angorem mors sequitur. mors inquam immortalis et perpetua: cui nullus supplicii finis est. Adde quod in hac uita nihil ab insanientibus iieras1530: hi differunt: qui terrenas res et breui duraturas tanquam in somnis suspicantur.

5.4.11 uidentur diuiciis affluere: cum nullis affluant: in deliciis esse cum non sint. neque ante se deceptos intelligunt: quam ab insania liberentur: quam somnum discutiant. Quocirca ut sobrii simus et uigilemus: nobis Paulus precipit: et itidem dominus.

5.4.12 Qui sobrius est et uigilat quamuis a peccato capiatur: mox tamen ipsum abicit fugatque. qui uero somno aut insania comprehenditur: non intelligit quo pacto sub eis detineatur seruitute. Quamobrem nullus sit nobis somni locus.

5.4.13 non enim noctis tempus est: sed diei: ut in die honeste ambulemus. Et enim nihil peccato turpius est: nihil ignominiosius. Et profecto si ad turpitudinis rationem referatur: tollerabilius est nudos: quam in peccato et scelere deprehendi.

5.4.14 illud enim non ita in culpa est. interdumque paupertatis gratia contingit. eo autem qui peccatorum sordibus inquinatur. nihil obscenius: nihil contemptu dignius. Veniat nobis in mentem et diligenter consideremus: eos qui rapine et cupiditatis causa in iudicium uocantur: quamobsceni: quamridiculi appareant: cum omnia turpiter et iniuste fecerint: omnes fefellerint. in omnia temere prolapsi sunteras1530: sint.

5.4.15 Nos autem tam misere tam infeliciter uitam agimus: ut uestem prepostere indui non patiamur. immo alios si id faciant reprehendemus. Cum uero et nos et proximi nostri capite ambulemus: non aduertimus.

5.4.16 Quid enim eo turpius qui assidue meretriceos petit fornices; Quid contumelioso quid maledico quid inuido risu dignius. Sed quamobrem non tam hec turpia quam nudus ambulare uideatur?

5.4.17 ex consuetudine unde nemo unquam sponte sua nudus ambulare consueuit? illud autem omnes omni tempore: et sane confidenter audent. Quod si quispiam cum angelis haberet consuetudinem: apud quos uel nunquam tale committitur: certo tunc quoniam ridiculum sit intelligeret.

5.4.18 Etgrif1470 fol. 3v quid de angelorum loquor consuetudine. in ipsis enim regiis apud nos siquis introductam meretricem cognosceret: uel ebrietate uel aliqua huiusmodi turpitudine dehonestaretur: ultimum daret supplicium.

5.4.19 Quod si hec in regiis intollerabilia sunt: longe maiuseras1530: magis inconspectueras1530: in conspectu summi et omnipotentis regis: cum ubique presto adsit: et quecumque audemus intueatur. meritis pociuseras1530: poenis afficiemur.

5.4.20 Quare uos et hortor et admoneo ut in hac uita et sobrios nos et quietos exhibeamus. rex enim noster omnia nostra opera conspicatur. Vt igitur hec lux perpetuo nos illuminet hos diuine clementie radios et queramus et efflagitemus.

5.4.21 ita eteras1530: ut presentibus his et futuris bonis affatim fruemureras1530: fruamur gratia et benignitate domini nostri Ihesu christi per quem et cum quo patri gloria simul et spiritui sancto in seculaeras1530: secula seculorum. Amen.


PREVIOUS HOMILY | NEXT HOMILY