Omelia IV (iii)

4.1.1 Ingrif1470 fol. 3r; eras1530 p. 768 principio erat uerbum et uerbum erat apud deum. Bonarum artium preceptores: cum pueros doctrine rudimentis accipiunt: non grauiori primum lectionum onere eorum mentes implicant. sed breuibus et iisdem sepenumero repetitis preceptis: paulatim eos assuefaciunt. quo fit ut eorum animis facile doctrina imprimatur. nequeeras1530: ne ab ipso eruditionis principio ad lectionum multitudinem capessendam: memoria nimiumeras1530: nimia laborante perterriti: ad colligenda precepta segniores reddantur. et doctrine difficultate torpescant.

4.1.2 Hunc et nos morem secuti: ut nos labore leuemus: paulatim hoc diuinum pabulum distribuamus: uestrisque instillemus pectoribus. Quare eadem iterum uerba proponam: non ut idem repetam. sed ut omissa adiciantur.

4.1.3 Agite igitur In principio erat uerbum: et uerbum erat apud deum. Qua nam ratione cum reliqui euangeliste ab humanitate christi suum orsi sinteras1530: sunt euangelium. Nam Matheus incipit Liber generationis Ihesu christi filii Dauid. Lucas de Maria prima uerba facit. Marcus similieras1530 p. 769 fere utitur principio: et de Iohanne baptista: illic nobis intexit historiam.

4.1.4 Iohannes id breui prosequens: his uerbis significauit. Et uerbum caro factum est. et reliquis. pretermissis omnibus: conceptione: partu: educatione: incremento quamprimum supernam nobis generationem aggreditur. Cur ita fecerit iam uobis aperiam.

4.1.5 Cum reliqui euangeliste circa carnem immorati essent: timendum erat: ne idcirco nonnulli nihil altum. sed terrena dumtaxat et caduca coniectantes: in ea solum doctrina confirmarentur: quod et Paulus samosatensis opinatus est.

4.1.6 Ex hac igitur humilitate (qui lapsuri erant) in celum erectis. non immerito ab eterna et diuina essentia facit nobis narrationis principium.

4.1.7 Cum enim Matheus ab Herode rege. Lucas a Tiberio cesare. Marcus a baptismate Iohannis exordiatur. his omnibus Iohannes omissis: supra omne tempus et seculum ascendit: auditorum animos ad id quod in principio erat erigens: neque usquam eos sinit consistere: neque terminum aliquem ponit: quemadmodum illi: Herodem: Tiberium: Iohannem.

4.1.8 Illud autem admiratione dignum est: quod neque Iohannes in amplioreeras1530: ampliori narratione humanitatemgrif1470 fol. 3v contempsit: neque illi cum huic uacarent: sempiternam omnino siluerunt essentiam. Et sane quidem: unus enim spiritus est qui omnium mentes mouet. Propterea ualde in narrationibus suis concordant.

4.1.9 Tu autem dilectissime: cum uerbum: hoc in loco audis: noli queso iis acquiescere qui dicunt id uerbum esse quod ore profertur: aut simpliciter uerbum. multa enim dei sunt uerba: que et angeli faciunt. nullum tamen eorum deus est: sed et prophecie et precepta uerba dicuntur. Mos enim scripture est: diuinas leges et precepta et prophetias uerbum appellare. Quare de angelis loquens. Potentes inquit uirtute qui facitis uerbum eius.

4.1.10 hoc autem uerbum substantia quedam est: in persona: ex ipso patre sine passione proueniens. hoc ut iam dixi per uerbi appellationem manifestauit. Quemadmodum igitur In principio erat uerbum: eternitatem significat. ita Hoc erat in principio apud deum. coeternitatem nobis ostendit.

4.1.11 Sed ne hac particula. In principio erat uerbum. eternum quidem: antiquiorem tamen aliquo temporis spatio patris uitam suspicareris: et unigenito dares principium: addidit Hoc erat in principio apud deum: itidem eius eternitatem quemadmodum patris significans. Nunquam enim solus et sine uerbo fuit. sed semper deus apud deumeras1530: eum erat: et in persona quidem propria.

4.1.12 Qua ergo ratione subdidit In mundo erat si apud deum erat. quia et apud deum erat et in mundo. Neque enim aut pater aut filius: fine ullo comprehenditur. Nam si magnitudinis eius non est finis: et sapientie eius non est numerus. neque etiam substantie satis constat esse aliquod temporale principium.

4.1.13 Cum audis Quod in principio creauiteras1530: creauerit deus celum et terram: quid nam per hoc principium intelligis? Certe quod ante omnia uisibilia ea creauerit. Sic cum de unigenito dicatur quod in principio erat. ante omnia intelligibilia: et ante secula fuisse intelligas: necesse est.

4.1.14 Quod siquis diceret. Si filius est: quonam pacto fieri potest: quin patre sit minor? quod enim ab aliquo est: omnino eo a quo fit posterius esse oportet. Respondemus: has maxime humanarum esse cogitationum inquisitiones: et qui hoc querit inquireteras1530: inquirit etiam absurdiora: neque auribus tantum accipienda hec sunt.

4.1.15 De deo enim nunc nobis sermo est non de humana natura: que nostrarum rationum consequentie necessitatique subiecta est. Verumtamengrif1470 fol. 3r pro infirmorum intelligentia: aliquod ad hec exemplum adducemus.

4.2.1 Age dic queso. Nunquid solis splendor ex ipsius solis natura emanat an aliundeeras1530: aliunde? necessario fatendum est? nisi penitus desipiamus: ex solis natura. quod cum ita sit: nunquam tamen ipso sole posterius ipsius radios fulgoremque dixerimus exoriri: cum sine his nunquam appareat.

4.2.2 Quod si in his que ipso uisu et sensu percipiuntureras1530: percipiuntur in corporibus: quod ex aliquo fit non posterius eo a quo fit esse aliquid manifeste deprehenditur. persuaderi non poterit: inuisibili: ineffabili: nature: eandem inesse potestatem: ut par est illieras1530: illius essentie?

4.2.3 Propterea Paulus quoque ipsum et ex eo et coeternum asseruit. Quid autem? nonne et secula et temporum spatia per ipsum facta sunt? omnia confiteamur necesse est: nisi insaniamus.

4.2.4 Nulla igitur inter patrem et filium est differentia. Si nulla: non est filius posterius: sed coeternus patri. Ante enim et post tempus significant et ostendunt. Sine seculo uel tempore: nemo posset: neque ante neque post: intelligere.

4.2.5 Temporibus autem et seculis omnibus superior est deus: atque antiquior. Quod si omnino filio principium esse contendis: caueeras1530 p. 770 ne patrem quoque sub principio: antiquiori quidem: sub principio tamen comprehendere eadem ratione cogaris.

4.2.6 Age nunquid terminum aliquem uel principium filio constituis: a quo ad superius illud procedens patrem superiorem esse dicis? Quid? dic igitur queso quanto pater prior est: breue ne an longum inter patrem et filium temporis spatium fuisse dicis? alterutrum asseras sub principio patrem comprehendas necesse est.

4.2.7 Medium nanque interuallum quantumcunque sit: proculdubio metiris. Dimensio autem fieri nullaeras1530: non potest nisi sit utrinque principium: sub quo hoc pacto quantum in te est: patrem constituis: neque iam secundum nos pater sine principio intelligi poterit.

4.2.8 Nonne assentis id uerum esse quod a saluatore dicitur. ubique potestatis ipsius argumentum. Qui non honorat me non honorat patrem? Nec ignoro hoc uerbum non facile a multis intelligi.

4.2.9 Idcirco plerisque in locis: sententias nostras afferre differimus: eo quod reliquum uulgus eas capere atque assequi nequeat: neque si assequeretur firmitudinis aliquid habet aut certitudinis. humane namque rationes et sententie incerte sunt atque imbecilles.

4.2.10 Libenter autem et illud negantibus ueritatem afferam: quod a propheta dicitur. Antegrif1470 fol. 3v me non est factus alius deus: et post me non est. Quod si filius patre minor est: quo pacto inquit post me non est alius deus?

4.2.11 Nunquid ipsius unigeniti tolletis substantiam. Necesse est enim aut hoc tam impie audere: aut in propria patris et filii persona unam intelligere diuinitatem. Quo nam etiam pacto id uerum est. Et omnia per ipsum facta sunt?

4.2.12 Nam si patris euum antiquius: quomodo que ante ipsum filiumeras1530: filium facta fuerunt per ipsum facta sunt. Videtis ne in quantam temeritatem se adducant qui semel ueritatem abiecerunt?

4.2.13 Sed quamobrem non inquit euangelista. ex nihilo factum esse quemadmodum Paulus his uerbis ostendit. Qui uocat que non sunt tanquam ea que sunt. sed in principio erat inquit. hoc illi contrarium est: nec immerito.

4.2.14 siquidem deus neque fit neque se quicquam habet antiquius: sed huiusmodi gentium uerba sunt. Age et illud. nonne rerum omnium conditorem longe omnium excellentissimum prestantissimumque dixeris.

4.2.15 Quod si itidem ut alia ex nihilo factus esset: ubi eius incomparabiliseras1530: incorporabilis esset excellentia? quid item illud: Ego primus. et ego post hec. Et ante me non est factus alius deus.

4.2.16 Si enim filius non esset eiusdem substantie: alter esset deus. si non coeternus: post illum si non ex substantia processisset: factum esse constaret. Quod si ad idolorum simulachrorumque differentiam hec facta asserunt. cur eiusdem differentie gratia unum uerum deum dicere non consentiunt?

4.2.17 ac si ad eam differentiam hoc dictum esset: quonam pacto uerba omnia interpretaberis. post me inquit non est alius deus? non filium his uerbis excludit post se non esse: sed deum fictum.

4.2.18 Esto sane. Quid ergo quod ait ante me non est factus alius deus? ita ne hoc quoque intelliges quod fictus deus ante eum factus non sit: sed tamen filium factum. Et quis nam hoc dixerit?

4.2.19 Neque enim ipsum diabolum hoc dicturum arbitror. Preterea: si filius non est coeternus patri: infinitam eius uitam: quo nam modo dixeris?

4.2.20 Nam et si alcuius principium ducit: quamuis sine fine sit: non tamen est infinitus. Quod enim infinitum est utrinque fine careat: oportet. Hoc Paulus his uerbis manifestauit. Neque principium dierum neque finem habens. quibus uerbis: et principio et fine carere plane demonstrauit.

4.2.21 Quemadmodum enim hoc non habet finem. ita neque illud: cum neque hic finis: neque illic principium.

4.3.1 Quonam autem pacto uitagrif1470 fol. 3r erat aliquando cum non esset? uitam nanque semper et sine principio et sine fine esse omnes confitentur si profecto uita sit: quemadmodum est. si uero est: quando non esteras1530: est? qua ratione aliis uita esse potest cum aliquando ipsa non fuerit?

4.3.2 Quid ergo cause fuiteras1530: fuerit quod principium Iohannes posuit? In principio inquit erat? Considerasti hanc particulam in principio erat? et uerbum erat non intelligis? Quid autem cumeras1530 om. de patre propheta diceret: A seculo et usque in seculum tu es? Nunquid ei terminum aliquem his uerbis prescripsit?

4.3.3 Nequaquam. sed eius significat eternitatem. itidem hoc in loco intelligi necesse est. quippe cum nullum ei terminum constituat: neque dicat principium habuisse. sed in principio erat. Hinc te adducit: tibi suadet: ut filium sine principio intelligas.

4.3.4 Sed dixerit quispiam. patrem articuli adiectione: filium sine articulo positum. Quid ergo? cum apostolus inquit. Magni dei et saluatoris nostri Ihesu christi. Et iterum. Qui est super omnes deuseras1530: deos:

4.3.5 sine articulo filii meminit. Itidem de patre ad philippenses scribens. Qui cum in forma deieras1530 p. 771 esset non rapinam arbitratus est esse se equalem deo. Et ad Romanos. Gratia uobis et pax a deo patre nostro et domino Ihesu christo:

4.3.6 neglexit articulum. Superuacaneum namque est: ubique id preponere: presertim cum superius frequenter eo usus sit. Quemadmodum enim de spiritu pater loquens inquit. Spiritus deus. neque cum spiritui articulum non adiciat: idcirco deum esse incorporeum negamus. ita hoc in loco quamuis filio articulus non preponatur. non propterea patre minor est deus.

4.3.7 Quid tum cum et hunc et illum appellet: neutrius nobis diuinitatis ullam facit differentiam. sed prorsus contra.

4.3.8 Nam cum dixisset. Et deus erat uerbum: ne quis filii diuinitatem patre aliqua ex parte minorem arbitraretur: mox id affert per quod eius suprema diuinitas manifeste significatur: et eius demonstrat eternitatem. Hoc enim erat inquit in principio apud deum: et opificium addit. omnia per ipsum facta sunt et sine ipso factum est nihil quod factum est.

4.3.9 Quod potissimum pater per prophetas ubique eius substantie indicium esse predicat: et frequenter in hoc demonstrando prophete uersantur. neque hoc dumtaxat. sed etiam summa ope ad idolorum simulachrorumque gloriam tollendam contendunt. Dii inquit qui celum et terram non fecerunt pereant. Et iterum: Ego manugrif1470 fol. 3v mea extendi celum: ut diuinitatem per hoc significari ostendant idem frequenter meminerunt.

4.3.10 Iohannes autem his solis uerbis non contentus: etiam uitam ipsum et lucem appellat. Si igitur semper cum patre fuit: si omnia condidit: produxit continet: hoc enim per uitam significatur: si uniuersa illuminat: quis nam adeo stultus: adeo temerarius est: ut dicat ex his euangelistam minorem diuinitatis uirtutem intellexisse per que et equalitas: et idem esse uel maxime potest ostendi?

4.3.11 Nolimus queso creaturam cum creatore confundere. ne id audiamus. quod seruierunt creature potius quam creatori. Quod si de celis hoc dictum existimant. uerumtamen cum de his sermo haberetur: prorsus tanquam gentile et impium creature cultum exhibendum negauit.

4.4.1 Absit igitur ut huiusmodi nos metipsos maledicto subiciamus. Propterea uenit dei filius: ut nos ab hoc cultu liberaret. Propterea serui formam accepit: ut ab hac nos eriperet seruitute. Propterea insputus est. Propterea alapis cesus. Propterea mortem passus ignominiosam atque turpissimam.

4.4.2 Minime omittendumeras1530: committendum est: ut nullum hec nobis fructum afferant et in pristinam rursus impietatem recidamus immo longe grauiorem. Non enim creature seruiendum est: et ipsum creatorem quantum in nobis est in creature uilitatem adducendum.

4.4.3 ipse namque qualis est permanet. Tu autem idem ipse es inquit: et anni tui non deficient. Ei igitur gloriam demus ut a patribus et maioribus nostris accepimus. demus inquam gloriam et fide et operibus.

4.4.4 Nulla enim nobis bonorum dogmatum ad salutem utilitas: si uita uiciorum sordibus scateat: et inquinetur. Quamobrem eam ita formemus et erudiamus: ut deo placeat: omni turpitudine: iniquitate: auaricia longe abiecta: et tanquam hospites et aduenas et a terrenis rebus alienos: nos exhibeamus.

4.4.5 Etsi quis diuitiis plurimis et possessionibus effluiteras1530: affluit: haud aliter is quam colonus utatur: tanquam paulopost ea omnia: uelit: nolit relicturus. Et qui fuerit iniuria lacessitus: non modo memor non infigat pectori. sed quamprimum eam obliuioni prorsus mandet. Non amplius una nobis die ad iram indulsit apostolus. Sol inquit non occidat super iracundiam uestram.

4.4.6 Et merito quidem. nihil enim tam breui fieri potest molestius. Quod si nox ira percitos nos comprehenderet: omnes operationes nostre grauiores subsequerenturgrif1470 fol. 3r. cum ignis plurimum memoria excitetur. si per ocium omnia animum prouocantia atrocius nobis reputentur.

4.4.7 Prius quam igitur tam exiciali uacemus ocio: et uehementiorem flammam accendamus: preueniendum precepit: et quidquid pectus nostrum urit: penitus extinguendum. Vehemens enim ire affectus est et omni flamma uehementior. quare nobis celeritate opus est: ut hunc ignem extinguamus: ne ue ad summum eum euadere sinamus.

4.4.8 Ire enim morbus: nisi mox sedetur: multas generat calamitates: domos et familias totas euertit: ueteres dissoluit consuetudines: et breui momento res infandas molitur. eius namque furoris impetus: ipsi ruina inquit est.

4.4.9 Quamobrem huic indomite belue nolimus habenas remittere. sed preduro freno: metu scilicet futuri iudicii eam cohibeamus. Quociens cum dolore aliquo amicus te uel familiaris affecerit: ad iramque concitarit: uenianteras1530: ueniat in mentem: que tu contra deum commiseris: quodque si proximieras1530: proximo offensam et contumelias equo animo tolleraueris: leuius in te dei iudicium prouocabis.

4.4.10 Dimittiteeras1530 p. 772 inquit et dimittetur uobis. Cum hoc succurrerit: omnis ultionis cupiditas continuo euanescit. Illud preterea animo frequenter uolutes uelim: et si quando in immanitatem aliquam et furorem mox lapsurus te continueris: et si quando ira percitus in alicuius iniuriam perniciemue preceps irrueris: et utraque inuicem tempora conferas. id enim non parum tibi ad correctionem profuerit.

4.4.11 Age dic queso utrum tibi laudabilius duxeris: cum ab ira uictus es: an cum eam uicisti: nonne uicti nosipsos reprehendimus uehementius: et nemine nos accusante erubescimus: et multa nos operum et uerborum nostrorum subit penitentia?

4.4.12 Verum cum affectus strennue superauimus (uictoris more) et gaudemus plurimum et exultamus. Victoria enim contra iram est: et quidem maxima: non cum ulciscimur iniurias. sed cum eas equo animo tolleramus.

4.4.13 Hoc namque magnum est: hoc laudabile. Neque cum ira excandescis cuipiam mineris interitum. Neque in eum furibundus irruas. Neque admonentem ut iram cohibeas contempnere uelis: ea gratia ne quis te forte irrideat.

4.4.14 Nemo te hac causa irridebit. sed cum ira te traxerit in uindictam: uel siquis irriserit stultus erit extimandus. Tu uero noli inter stultos et amentes uictorie gloriam querere. sed ea contentus sis: quamgrif1470 fol. 3v sapientum tibi iudicio comparaueris.

4.4.15 Verum quid in paruo et humili hominum spectaculo te constituo? in ipsum continuo deum oculos dirigas: qui te laudabit: neque preterea ullam ab hominibus gloriam querere oportebit.

4.4.16 Siquidem huius seculi gloria ad gratiam sepe: nonnunquam ad odium tribuitur: neque quicquam affert utilitatis. quod uero deus nobis indicat nullam huiusmodi habet dubitationem: et plurimum qui a deo laudatur utilitatis consequitur. hanc nos laudem: hunc honorem sequamur.

4.5.1 Vis ne manifeste intelligere quantum mali afferat iracundia? Adsis cum aliquando quispiam rixatur. neque enim in teipsoeras1530: temetipso facile hanc possis deprehendere turpitudinem: tenebris et ebrietate ratione obuoluta.

4.5.2 sed cum tui tibi affectus non dominantur: tunc in aliis rem tuam planissime cognoscas. licet cum incorrupte et uere iudicare poteris. Videbis namque iratos non secus ac insanos: turpiter in medium precipites fieri.

4.5.3 Cum enim circa precordia ira efferbuerit: os ignem emittit: tota inflatur facies: incomposite manus mouentur: ridicule prosiliunt pedes: monitoribus et rixam dirimere conantibus insultant: in eosque nulla ab insanientibus differentia irruunt. et cum hec faciunt: tanquam amentes nihil sentiunt: nihil intelligunt. sed asinorum more calcibus morsibusque inuicem insultant.

4.5.4 Et profecto iracundia percitus: nullum neque decorem seruare potest neque modestiam. Hi igitur homines post hanc ignominiam: et domum et ad se reuersi: dolore simul anguntur et metu: cum intelligant quos leserint: quos furoris et insanie sue testes habuerint.

4.5.5 Quippe qui in illo furore non secus ac mente capti: quid faciant: non aduertunt: cum ad se redierint: tum demum omnia secum reputant. num amici num inimici ei insanienti affuerint: num uiderint. pari enim ratione utrosque formidant. alios tanquam reprehensores: et eos quorum presentia magis sibi erubescendum sit: alios tanquam qui ipsorum malo et ignominia plurimum gaudeant.

4.5.6 Quod si ad plagas et uerbera inuicem proruperint: longe maiorieras1530: maiore formidine anguntur: ne quid grauius ei qui cesus est accidat: ne aut febris in mortem: aut ulcus insanabile: in ultimum eum adducat periculum.

4.5.7 Et quid inquit mihi pugna opus erat? quid iniuriis? quid contentionibus? hec et illa pereant: et omnibus his terrenis rebus maledicunt que ipsis discordie prebuerunt materiam: et de demonibusgrif1470 fol. 3r conqueruntur. stultiores autem cum perperam quideras1530: quod operantur: temporum maliciameras1530: malitiae insimulant.

4.5.8 non tamen malicia temporum: causa est. Neque enim mala sunt ipsa: neque malus demon dumtaxat. sed eorum malicia: qui a prauis se uinci paciuntur affectibus. iieras1530: hi demones alliciunt: et sibi ipsis malorum omnium sunt autores.

4.5.9 Sed intumescit cor inquit: et iniuriis excandescit. Nouimus quid ira possit: et idcirco qui inanem hanc beluam exuperant: eos maxime admiramur. neque deest (modo uelimus) facultas.

4.5.10 Quamobrem cum domini nos et principes contumeliis prosequuntur. non irascimur: an formido: ira non minor: nos absterrenteras1530: absterret: neque a principio ire locum dare permittit. Quamobrem serui sepenumero a nobis maledictis affecti: silentio omnia perpetiuntur:

4.5.11 an quod seruitutis uinculo continentur. Tu autem noli solum dei timorem cogitare: sed etiam quod ipse tibi iniuriam faciat cum silentium indicit: et omnia equo animo perferes.

4.5.12 dic te urgenti. Quid faciam tibi? alius mihi et dextram et linguameras1530 p. 773 cohibet. hoc profecto uerbum: et tibi et illi fiet philosophie materia.

4.5.13 Nunc autem hominum gratia etiam intollerabilia ferimus: eteras1530: et ad eos qui nos lacessunt huiusmodi sepenumero uerbis utimur. Ille me: non tu lacessiuit. Verum deo non tantam adhibemus reuerentiam. et que nam nobis uenia speranda est?

4.5.14 Agite queso nosipsos alloquamur. Deus nunc non lacessit: cum manus nostras continet ne prosileamuseras1530: prosiliamus contra: ne ue nobis deus quam homines sit despectior. Exhorruistis hoc uerbum.

4.5.15 Verum: ego non uerbum tantum. sed operationes exhorrere uoseras1530: has uelim. Dei preceptum est: non modo nobis percucientem maxillam. sed grauiorem etiam contumeliam perferendam.

4.5.16 nos uero uolendo penitus metui: diuine repugnamus uoluntati. ut non modo mala perpeti recusemus. sed grauius etiam iniurias ulcisci annitamur. qui nisi omni conatu ultioni inuigilemus humilis nosipsos et abiecti animi esse ducimus.

4.5.17 et quod grauissimum est: nostram calamitatem: uictoriam nobis ducimus. et cum maxime ab ira uincimur: tunc maxime uicisse existimamus: et cum humi misere prostrati iacemus: innumeris a diabolo plagis uulneribusque acceptis uictoriam reportasse contendimus.

4.5.18 Quamobrem fratres uos ego et hortor et moneo: ut uictoriam ipsam cognoscere non negligatis: eamque prosequamini siquidem malorum perpessio uictoria nobis est.

4.5.19 Si igitur a deo laudum preconiagrif1470 fol. 3v cupimus non eterna certamina. sed diuinam legem in his seruemus certaminibus: et quidquid eueniat equo animo perferamus.

4.5.20 hoc pacto ueteri prostrata malicia: et presentis seculi: et que in futuro nobis promittuntur: bona: consequemur gratia et benignitate domini nostri Ihesu christi per quem et cum quo patri simul et spiritui sancto gloria honor et imperium in secula seculorum. Amen.


PREVIOUS HOMILY | NEXT HOMILY