Omelia XXXI (xxx)

31.1.1 Patergrif1470 fol. 3v; eras1530 p. 846 diligit filium et omnia dedit in manu eius. Qui credit in filium habet uitam eternam. Qui autem incredulus est filio: nongrif1470 fol. 3r uidebit uitam. sed ira dei manet super eum.

31.1.2 Magna assiduitatis et humilitatis utilitas: in omnibus rebus ostenditur. Per eam enim artes meliores reddimus: cum repente omnia a magistris discere nequeamus. per eam paulatim ciuitates condimus: per eam uitam nostram sustentamus.

31.1.3 Neque admireris si tantum in secularibus uirium habeat: quandoquidem et in spiritalibus plurimum possit.

31.1.4 Sic enim ab idolatria liberari iudei potuerunt paulatim: et in paruis et humilibus rebus a principio: neque doctrine: neque uite gratia: eruditi.

31.1.5 Sic post christi aduentum: cum sublimioris iam doctrine tempus esset: omnes accesserunt apostoli nihil primum altum uel arcanum locuti. A paruis christus multitudini exorsus est.

31.1.6 ita et in presentia Iohannes: tanquam de homine quodam mirabili loquitur. alta autem et sublimia per umbram interserit. Primum dixit. Non potest homo a semetipso accipere quicquam.

31.1.7 Inde altius quiddam attingens. Qui desursum inquit uenit. supra omnes est. Rursus ad humilia descendens: post alia multa. Non ad mensuram inquit dat deus spiritum. Inde prosequitur. Pater diligit filium: et omnia dedit in manu eius.

31.1.8 Inde cum supplicii uim intelligeret: neque ita multitudinis animos bonorum promissione: ut suppliciorum formidine moueri. his uerbis sermoni suo finem imponit. Qui credit in filium habet uitam eternam. qui autem incredulus est filio: non uidebit uitam. sed ira dei manet: super eum.

31.1.9 Rursus ad patrem suppliciieras1530 p. 847 rationem refert. non enim dixit ira filii: quamuis ipse sit iudex. sed dei: ut maiorem illis metum incuteret. Nunquid ergo satis est ad uitam eternam in filium credere? Minime.

31.1.10 Non enim omnis inquit qui dicit mihi domine domine: intrabit in regnum celorum. et peccatum in spiritum uel solum est satis: quod in geennam detrudat.

31.1.11 et quid de parteeras1530: patre loquor? Nam si in patrem et filium et spiritum sanctum recte credideris. non autem recte uixeris: nulla tibi ad salutem utilitas.

31.1.12 Cum ergo dicit ipsa est uita eterna: ut cognoscant te solum uerum deum. nolimus hoc nobis ad salutem satis arbitrari.

31.1.13 Opus nanque nobis est: et uite et morum puritate pollere. et licet hoc in loco dicat. Qui credit in filium habet uitam eternamgrif1470 fol. 3v:

31.1.14 nec bona tantumeras1530: tantum, sed suppliciorum quoque formidinem proponateras1530: proponit. quod qui incredulus est filio non uidebit uitam. sed ira dei manet super eum.

31.1.15 non tamen dicimus satis esse solam fidem ad salutem. quodque de uita sepe in euangeliis dicuntur: ostendunt.

31.1.16 Cur enim non dixit. ipsa est uita eterna sola: neque qui credit in filium solum: habet uitam eternam. sed in utroque uitam esse significauit?

31.1.17 Nam nisi mores sequantur: sequetur supplicium. Et non dixit in eo. sed super eum. hoc est. nunquam ab eo discedet.

31.1.18 Siquidem ne temporalem fore mortem putares. cum dicit. Non uidebit uitam: id uerbum posuit ut eius demonstraret perpetuitatem.

31.1.19 Quod fecit ut per hec uerba eos ad christum traheret. Quamobrem non priuata sed communi ad eos admonitione usus est: ut facilius alliceret.

31.1.20 Non enim inquit si credetis et non credetis. sed in communi loquitur ne qua posset exoriri suspicio. et uehementius quam christus.

31.1.21 Siquidem christus. Qui non credit iam iudicatus est. Hic autem non uidebit uitam. sed ira dei manet super eum. Et merito sane. Neque enim idem est aliquem de seipso loqui et de altero.

31.1.22 Christum ambitionis causa ita locutum et iactatum existimassent. Iohannes hac carebat suspicione. Quod si postmodum christus uehementiori sermone usus est: ea potest ratio afferri: quod iam magnam de ipso iudei opinionem conceperant.

31.1.23 Vt ergo cognouit Ihesus inquit: quia audierunt pharisei quia Ihesus plures discipulos facit et baptizat quam Iohannes (quamquam Ihesus non baptizaret sed discipuli eius) reliquit iudeam: et abiit iterum in galileam.

31.1.24 Ipse quidem non baptizauit. sed nuncii cum uellent auditores in eius odium excitare: ita ferebant. Sed qua nam gratia discessit? Non formidinis. sed ut eorum leniret inuidiam.

31.1.25 Poterat nanque et insultantes cohibere. sed noluit hoc frequenter facere: ne de eius incarnatione diffiderent. Et si sepius impulsus fugisset id etiam suspiciosum multitudini fuisset.

31.1.26 Propterea multa: more hominis: operatus est. Quemadmodum enim credi uoluit deum esse: ita et carnem suscepisse.

31.1.27 hanc ob rem Petrum corripuiteras1530: corripit dicentem. Absit a te domine. Non erit tibi hoc. Tante hoc sibi cure fuit.

31.2.1 Nam in ecclesiastica doctrina non parua hec portio est: etgrif1470 fol. 3r salutis nostre principium cuius gratia omnia et facta et perfecta sunt.

31.2.2 Sic mors sublata est et peccatum et maledictum abolitum: et plurima uite nostre collata sunt bona. Ideo maxime suam uoluit incarnationem credi: que nobis principium et fons est innumerabilium bonorum.

31.2.3 Hinc non humanitatem. sed diuinitatem potius: latere permisit. Recedens ergo: ad eos rursum se contulit: unde prius uenerat.

31.2.4 Neque ab re in galileam concessit. sed ut magna apud samaritanos operaretur: ea que deum deceret sapientia: et ut nullam iudeis (ne impudentem quidem) excusationem relinqueret.

31.2.5 Quod euangelista his uerbis significauit. Oportebat autem eum transire per samariam: ut ostenderet preter itineris rationem hoc fecisse. Cuius exemplum et apostoli secuti sunt.

31.2.6 Quemadmodum enim illi iudeorum persecutionibus tunc temporis agitati ad gentes profecti sunt: ita et christus: cum ab illis fugaretur: ad has uenit: ut et in muliere fecit cananea.

31.2.7 Hec autem facta sunt ut omnem iudeis auferret excusationem: ne dicerent se relictis: christum ad incircumcisos profectum.

31.2.8 Idcirco excusantes se discipuli dicebant. Vobis oportebat primum loqui uerbum dei. sed quoniam repellitis illud et indignos uos iudicatis eterne uite: ecce conuertimuseras1530: conuertimur ad gentes.

31.2.9 Et ipse iterum. Non ueni nisi ad oues que perierant domus israel: et iterum. Non est bonum accipere panem filiorum et dare canibus.

31.2.10 Cum autem eum iudei expulerunt portam gentibus apparuerunteras1530: aperuerunt: neque etiam sic in samariam principaliter profectus est christus. sed per eam iter fecit.

31.2.11 Preteriens ergo uenit in ciuitatem samarie que dicitur sichar: iuxta predium quod dedit Iacob Ioseph filio suo. Erat autem illic fons Iacob. Quanameras1530 p. 848 gratia tanta hunc locum diligentia narrat euangelista?

31.2.12 Ne postmodum audiendo mulierem dicentem. Iacob pater noster dedit nobis hunc puteum: mireris. Etenim is locus erat ubi pro dina: Leui et Simeon indignati grauem illam cedem patrati sunt.

31.2.13 Et quoniam ad hoc uentum est non ab re fuerit subtexere: unde samaritani originem habuerint. Locus is omnis samaria appellatur. Vnde igitur appellati sunt?

31.2.14 Samor monsgrif1470 fol. 3v a conditore dictus est: ut testatur Hesaias: et caput samororum ephraim. Habitatores autem non samaritatieras1530: Samaritani. sed israhelite appellabantur.

31.2.15 procedente tempore deum offenderunt: et regnante Phacee: surgens Thelgamasareras1530: Thelgamasa: et multas ciuitates occupauit et Ele subdidit. quo interempto Osee regnum tradidit.

31.2.16 In hunc insurgens Salmanasar: alias cepit ciuitates: et tributarias fecit. Huic Osee primum paruit: inde defectione facta: ethiopibus confederatus est.

31.2.17 Quod cum assirius rex intelligeret: gentem illam obsessam cepit: neque amplius illic habitare permisit: ueritus ne iterum deficerent.

31.2.18 Sed babilonem et in medos translatis collectitiam hinc inde multitudinem in samariam habitatum misit: ut imposterumeras1530: in posterum firmum sibi imperium familiaribus incolis confirmaret.

31.2.19 His peractis uolens deus potestatem suam ostendere. quodque non imbecillitatis: sed peccatorum gratia: iudeos assiriis tradiderit: leones in barbaros emisit: qui uniuersam gentem perderent.

31.2.20 His regi nunciatis misit sacerdotem quendam: qui populo exponeret leges dei. non tamen omnino. sed ex parte impietatem exuerunt.

31.2.21 Procedente adhuc tempore idolorum cultu abiecto: dei cultum complexi sunt. Cum ita se res haberent: reuersi iudei. iiseras1530: his utpote alienigenis et hostibus: emulabantur. et a monte samaritanos nuncuparunt.

31.2.22 nec parua hinc inter eos contentio. neque enim omnes scripturas recipiebant. sed Moisi dumtaxat: prophetas paruipendebant.

31.2.23 Nitebantur tamen in iudaicam se inserere nobilitatem ad Abraam et progenitoremeras1530: progenitorum: et genus suum referentes: utpote qui caldeus fuisset: et Iacob patrem appellabant: utpote Abrae nepotem.

31.2.24 Iudei autem cum ceteris et hos abhominabantur. Vnde christo exprobrabant dicentes. Samaritanus es tu: et demonium habes.

31.2.25 et cum descendisset ab hierusalem ineras1530 om. iericho: hac gratia christus samaritanum uilem contemptumque: et abhominabilem apud eos in se misericordiam operantem:

31.2.26 et in decem leprosis unum alienigenam. propter hoc samaritanum dicit: et ipsis discipulis ita mandauit. In uiam gentium ne abieritis: et in ciuitates samaritanorum ne intraueritis:

31.3.1 neque historie dumtaxat gratia predii Iacobgrif1470 fol. 3r meminit euangelista: sed ut iudeos iam diu repulsos ostenderet. Siquidem progenitorum: temporibus pro ipsis ea loca samaritani occuparant.

31.3.2 Que enim eorum maiores cum: sua non essent: ceperant: ea hi ob desidiam suam et iniquitatem iampridem possessa amiserunt. Ita et nihil maiorum uirtus confert: si nepotes degenerant.

31.3.3 Barbari enim cum primum leones experti sunt: ad iudaicum euestigio cultum redierunt. hi tot affecti suppliciis mores suos minime emendarunt.

31.3.4 Huc itaque christus uenit: mollem et lasciuam uitam expellens. laboriosam autem et difficilem non erudiens. Non enim iumentis usus est. sed adeo intente uadit: ut ex itinere fatigetur.

31.3.5 Hoc semper admonet: ut sibi ipsi quisque seruiat: neque querat superflua neque multis indigeat. Adeo enim omni nos superfluitate alienos uoluit: ut multis necessariorum se fraudaret.

31.3.6 Idcirco dicebat. Vulpes foueas habent: et uolucres celi nidos. filius autem hominis non habet ubi caput reclinet. Propterea plurimum in montibus uersatus est et in desertis. non perdius tantum. sed pernox.

31.3.7 Hoc Dauid adnuncians inquit. De torrente in uia bibit: ut eius tollerantiam demonstraret.

31.3.8 Idem hoc in loco significat euangelista. Fatigatus enim ex itinere sedebat sic super fontem. Hora autem erat quasi sexta. Venit mulier de samaria haurire aquam. Dicit ei Ihesus. Da mihi bibere. Discipuli enim eius abierant in ciuitatem: ut cibos emerent.

31.3.9 Hinc itineris studium: et cibi contemptum intelligimus. cum tanquam re superuacanea utatur. Ita discipuli res suas dispensare didicerant.

31.3.10 Non enim parabant uiaticum. quod et alius ostendit euangelista cum de fermento phariseorum loquentem dicit. quod putabant panes non ferre.

31.3.11 Et esurientes inducit spicas decerptas manducare. Et ad ficum ob famem uenisse. Hec nil aliud quam uentris contemptum et eius seruicium: paruipendere nos admonent.

31.3.12 Considera queso hoc in loco nihil ferentes discipulos: neque a principio diei ullam uictus curam habentes. sed quo tempore omnes prandent: cibos emptum proficiscuntureras1530 p. 849.

31.3.13 Non ut nos qui cum primum mane exurgimus ante omnia coquos aduocamus: et de parandis epulis et mensagrif1470 fol. 3v diligenter uerba facimus.

31.3.14 inde aliis operameras1530: opera damus: secularia diuinis preponentes: et que superflua habenda essent tanquam necessaria exequimur.

31.3.15 Ideo omnia prepostere aguntur. Contra autem spiritalium primum rationem: et quidem maximam habere: quibus perfectis: hec alia deinceps attingere oporteret.

31.3.16 Neque laboris studiosus tantum. sed humilitatis non fatigatus dumtaxat ex itinere sedisse. sed relictus solus dimissis discipulis: hic Ihesus ostenditur.

31.3.17 Atqui poterat uel non omnes dimittere: uel alios sibi ministros comparare. Noluit. Etenim discipulos quoque his moribus assuefecerat.

31.3.18 Et quid mirum dixerit. fortasse quispiam: si humiles erant: piscatores et tentoriorum opifices? Erant sane.

31.3.19 Verum repente ad ipsum celum euolarunt: et cunctis regibus clariores euaserunt: digni habiti qui uniuersi orbis domini familiaritate fruerentur: et eum ubique admirabilem sectarentur.

31.3.20 Illud preterea non ignoratis: quod quanto quis humiliori gradu ad dignitates assumitur: facilius in superbie insaniam effertur: utpote qui expers sit repentini et insperati honoris.

31.3.21 In hac eos humilitate christus continuit: et ut ab omnibus se abstinerent: neque ministris indigerent. Ipse autem fatigatus ex itinere sedebat sic super fontem.

31.3.22 Vides laboris: caloris: et discipulos expectandi: gratia. sedisse Ihesum? Norat enim quid apud samaritanos esset euenturum.

31.3.23 Non tamen propter hoc principaliter uenit. Neque si propterea non uenisset erat adueniens muliercula repellenda: que summam erat attentionem prestatura.

31.3.24 Iudei enim ad se uenientem expulerunt. gentiles alio proficiscentem ad se trahunt. Illi inuidebant. hi credunt. illi indignabantur. hi admirantur eteras1530 om. adorant.

31.3.25 Quid igitur erat tot hominum salus contempnenda: tam promptus animus relinquendus? Indignum sane diuina fuisset benignitate. Quare cum debita sapientia cuncta ab eo disponantur:

31.3.26 sedendo corpus reficiebat iuxta fontem. Erat dies medius; quod euangelista his uerbis significauit. Hora erat quasi sexta et sedebat sic.

31.3.27 Quid autem per hoc uerbum sic intelligitur? Non in sella non in loco honoratiori. sed in terra: ut contigiteras1530: contingit. Venit mulier ex samaria haurire aquam.

31.4.1 Eccegrif1470 fol. 3r mulierem propter aliud egressam ciuitatem: ut impudentibus iudeorum obiectionibus silentium imponatur. et ne quis dicat eum suum ipsius preceptum transgredi. cum mandet ne in samaritanorum ciuitatem ingrediantur ipse eos alloquatur.

31.4.2 Quod autem dicit nondum uenisse discipulos ea id gratia meminit euangelista: ut multas sermonis Ihesu ad mulierem occasiones afferret. Quid ergo mulier?

31.4.3 cum a Ihesu aquam peteretur dicente. Da mihi bibere. Quomodo tu inquit iudeus cum sis: bibere a me poscis que sum mulier samaritana? Non enim coutuntur iudei samaritanis.

31.4.4 Vnde eum iudeum esse cognouit? Ex habitu fortasse et sermone. Tu autem mulieris ingenium considera.

31.4.5 Nam si cauendum erat. Ihesum quam illam cauere potius decebat. Non enim dixit: non coutuntur samaritani iudeis. sed iudei samaritanis.

31.4.6 Abstinet tamen mulier a consuetudine ne peccet. cum alterum sua causa peccaturum arbitraretur. Neque tacuit. sed sententia sua quod esset preter legem corrigit.

31.4.7 Sed illud posset quispiam dubitare: quanam gratia ab ea bibere petierit: cum lex non permitteret. Si quis diceret Ihesum preuidisse non daturam: ideo minus petere oportuit.

31.4.8 Quid igitur dicendum? Quod nihil iam referebat eiusmodi obseruationes preuaricari. Qui enim alios ad preuaricationem inducit: ipse longe magis preuaricatur.

31.4.9 Non enim quod ingreditur inquit per os: coinquinat animam. sed quod procedit de ore. Non parum autem iudeos accusat hic Ihesu ad mulierem habitus sermo. Illi enim sepenumero et uerbis et re allecti minime passi sunt persuaderi.

31.4.10 hec autem breui et nuda rogatione quamprimum capitur. ipse Ihesus ratione hac: et uia non instabat. Si qui accedebant non prohibebat:

31.4.11 quamuis discipulis dixerat. In ciuitatem samaritanorum ne intraueritis: ne accedentes offendatis. Id enim quamindignissimum erat eius humanitate.

31.4.12 quare respondet mulieri. Si scires donum dei: et quis est qui dicit tibi da mihi bibere: tu forsitan petisses ab eo et dedisset tibi aquam uiuam.

31.4.13 primum dignam que audiat: eam indicat: neque contempnendam. deinde quis ipse sit celat. Nam si hoc scisset: euestigio paruisset: quod de iudeis haud dicendum est.

31.4.14 qui cum admonerenturgrif1470 fol. 3v nihil tamen petebant: nihil discere cupiebant. quod aliquid afferret utilitatis: sed contumelia affectum expellebant.

31.4.15 Mulier autem samaritana quam mansueteeras1530 p. 850 respondeat: queso animaduerte. Domine neque in quo haurias habes: et puteus altus est. Vnde ergo habes aquam uiuam?

31.4.16 Iam omnem ab ea quod uilis esset et unus ex uulgi hominibus: suspicionem ammouit. Neque enim simpliciter hoc in loco dominum sed honorifice appellat.

31.4.17 Quod ex sequentibus apparet. Non enim irrisit: non exprobrauit. sed primum hesitauit. Quod si non continuo intellexit: minime mirum. Neque enim Nicodemus intellexerat.

31.4.18 Inquit enim. Quomodo possunt hec fieri? Et iterum. Quomodo potest homo nasci cum sit senex? Et iterum. Nunquid potest in uteroeras1530: uterum matris iterato introire et renasci?

31.4.19 Hec autem mulier: longe uerecundius. Domine inquit: neque in quo haurias habes: et puteus altus est. Vnde ergo habes aquam uiuam?

31.4.20 Aliud christus dicebat. aliud illa intelligebat. tantum uerba accipiens: neque altum aliquid pertingere poterat.

31.4.21 Atqui petulantius respondere licuisset. Si haberes aquam uiuam: non me peteres ipse eam acciperes. sed te iactas.

31.4.22 Verum nihil tale locuta: mansuete a principio per omnem sermonem respondit. Primum inquit. Quomodo tu iudeus cum sis: bibere a me poscis?

31.4.23 Neque tanquam ad alienum et inimicum ita locuta est. Absit ut tecum homine alieni a gente nostra animi: et infesti: quicquam communicem.

31.4.24 Deinde cum magna loquentem audiret: et ea que inimici maxime carpsissent: non derisit: non cauillata est. Sed nunquid ait tu maior es patre nostro Iacob qui dedit nobis puteum hunc et ipse ex eo bibit et filii eius et pecora eius?

31.4.25 Animaduerte quo pacto in iudaicam se inserit nobilitatem. Hoc est. Ille hac usus est aqua: nec habuit quod nobis maius daret.

31.4.26 Ostendit autem magnum quiddam et altum ex primo responso intellexisse. Ea namque particula. Ipse ex eo bibit et filii et pecora: nihil aliud significat quam potiorem quandam aquam concepisse. eam tamen neque inuenire neque manifeste cognoscere.

31.4.27 Vt autem apertius dicam. Non potes inquit dicere. Iacob hunc nobis fontem dedisse: alio autem usum. Nam etgrif1470 fol. 3r ipse et filii: et nepotes eius ex hoc biberunt. neque bibissent: si habuissent potiorem.

31.4.28 Tu ergo hoc potiorem alium neque dare poteris: neque habes: nisi te: quam Iacob: maiorem profitearis. Vnde igitur quam te daturum polliceris aquam: habes?

31.4.29 At iudei non tanta usi essent modestia qui eadem de re sermone habito: et eiusdem aque mentione facta nihil utilitatis consecuti sunt.

31.4.30 Cum uero Ihesus Abrae meminisset lapidibus eum persecuti sunt. Mulier autem incredibili mansuetudine in medio diei estu patienter: et dicit: et audit.

31.4.31 Nec ei quicquam in mentem uenit: quod iudeus dixisset. Credibile est ipsum insanire et delirare. Me ad fontem expectauit: et uerbis iactabundus nihil prestitit. sed expectat et sedet: dum quod querit inueniat.

31.5.1 Quod si mulier samaritana tantam adhibet diligentiam: ut aliquid utilitatis consequatur: neque a christo discedit: quamuis eum adhuc ignoret. quam nos ueniam consequemur: qui eum non ad fontem non in deserto: non in meridie: neque in solis estu ardentissimo.

31.5.2 sed sub aurora sub hoc tecto ad umbram intuemur? non tamen quicquam audire patimur. sed desidemus? Illa ita Ihesu uerbis attendit: ut alios aduocet.

31.5.3 iudei non modo neminem aduocant. sed accedentes prohibent: impediuntque dicentes. Videte num ex principibus aliquis credit in eum aut ex phariseis sed turba hec que non nouit legem? Maledicti sunt.

31.5.4 Imitemur igitur samaritanam. alloquamur christum. Etenim medius nostrum in presentia adest. Et per prophetas et discipulos suos nobiscum loquitur.

31.5.5 Audiamus: et credamus. Quamdiu frustra et inutiliter uiuemus? Facere enim que deo non placent: id demum est frustra et inutiliter uiuere: uel potius perdite.

31.5.6 Cum enim datum nobis tempus in nullam impendimus utilitatem: inutilis impense ultimum daturi supplicium hinc migrabimus.

31.5.7 Nunquid qui pecunias ad negociationem acceperit easque prodegerit ab eo creditor rationem exiget. qui autem uite munus perdite consumpserit impune abierit?

31.5.8 Non propterea deus presentem nobis uitam: prestitit. non animam in hoc corpus infudit: ut hac tantum fruamur uita. sed ut totis uiribus ad futuram contendamus.

31.5.9 Bruta presenti dumtaxat usui sunt. Nos idcirco immortalem habemus animam: utgrif1470 fol. 3v ad illius uite preparationem omnia moliamur.

31.5.10 Equorum enim boum: asinorum: et aliorum huiusmodi pecorum si quis utilitatem roget: nullam preter in presentis uite necessitatibus seruitium usumque inueniemus.

31.5.11 De nobis non ita sentiendum est. sed melius et preclarius domicilium post huius uite migrationem expectamus: ad quod ut clari perueniamus omnia facienda sunteras1530 p. 851: ut cum angelis iubilemus et semper regi adsistamus.

31.5.12 Propterea immortalem nobis animam: et corpus immortale futurum largitus est: ut perpetuis cum ipso bonis perfruamur. Quod si terre inniteris. cum tibi celestia preponantur. considera quanta ignominia afficias eorum exhibitorem.

31.5.13 cum contemptis que tibi offert celestibus: ea terrenis mutare non dubites. Ideo geennam minatur utpote contemptus ut intelligas quantis te bonis priuas.

31.5.14 sed absit ut illud experiamur supplicium. sed deo placentes eterna bona consequamur. gratia et benignitate domini nostri Ihesu christi cum quo patri gloria simul et spiritui sancto in secula seculorum Amen.


PREVIOUS HOMILY | NEXT HOMILY